کل طلای جهان چقدر است؟ همه طلای استخراج‌شده در چند مکعب جا می‌شود

آرش، دانش‌آموز کلاس دهم، سر کلاس علوم پرسید: «اگر همه طلای دنیا را جمع کنیم، چقدر می‌شود؟ یک کوه؟» معلم لبخند زد و گفت: «حدس بزنید.» یکی گفت اندازه دماوند، یکی گفت اندازه یک شهر کوچک. پاسخ واقعی همه را شگفت‌زده کرد: کل طلای جهان که در تمام تاریخ بشر استخراج شده، طبق برآوردهای معتبر در مکعبی جا می‌شود که هر ضلعش حدود ۲۲ تا ۲۳ متر است؛ چیزی در حد یک ساختمان هفت یا هشت طبقه. در این مقاله با تکیه بر داده‌های شورای جهانی طلا می‌بینیم این عدد از کجا آمده، این طلا امروز کجاست و چرا همین کمیابی، بخشی از راز ارزش طلاست.

⚠️ اعداد این مقاله برآوردهای منتشرشده شورای جهانی طلا در مرداد ۱۴۰۵ (اوت ۲۰۲۶) است که هنگام نگارش بررسی شد. این اعداد تقریبی‌اند، هر سه ماه به‌روز می‌شوند و ممکن است با برآورد منابع دیگر تفاوت داشته باشند. این مطلب آموزشی است و ارتباطی با قیمت روز طلا ندارد.

کل طلای جهان چقدر است؟

شورای جهانی طلا که یکی از مراجع شناخته‌شده آمار بازار طلاست، با همکاری مؤسسات پژوهشی بازار فلزات، هر سه ماه برآوردی از «ذخیره روی زمین» طلا منتشر می‌کند؛ یعنی همه طلایی که تا امروز از معادن بیرون آمده است. طبق آخرین برآوردی که هنگام نگارش این مقاله بررسی کردیم، این عدد برای پایان سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ حدود ۲۲۲٬۶۰۰ تن است.

نکته جالب‌تر این است که حدود دوسوم این مقدار پس از ۱۹۵۰ استخراج شده است. یعنی با وجود اینکه انسان هزاران سال است طلا استخراج می‌کند، بیشتر طلای موجود در جهان در کمتر از یک قرن اخیر و با فناوری‌های جدید معدن‌کاوی به دست آمده است. اگر به تاریخچه استخراج و روش‌های آن علاقه دارید، نوشته استخراج طلا را ببینید.

چرا می‌گوییم بیشتر این طلا «هنوز وجود دارد»؟ چون طلا فلزی بسیار پایدار است؛ زنگ نمی‌زند، با هوا و آب واکنش چندانی نمی‌دهد و در بیشتر موارد ذوب و دوباره استفاده می‌شود. گردنبندی که امروز می‌خرید، ممکن است بخشی از طلایش روزی سکه‌ای قدیمی یا قطعه‌ای در یک دستگاه الکترونیکی بوده باشد.

همه طلای جهان در یک مکعب

طلا یکی از چگال‌ترین فلزات است؛ هر سانتی‌متر مکعب طلای خالص حدود ۱۹٫۳ گرم وزن دارد. یعنی یک مکعب طلا به اندازه یک تاس معمولی، از یک تاس پلاستیکی بسیار سنگین‌تر است. همین چگالی بالا باعث می‌شود حجم کل طلای جهان، با وجود وزن زیادش، کوچک باشد.

بیایید حساب کنیم. ۲۲۲٬۶۰۰ تن یعنی حدود ۲۲۲٫۶ میلیارد گرم. اگر این عدد را بر ۱۹٫۳ تقسیم کنیم، حجمی حدود ۱۱٬۵۰۰ متر مکعب به دست می‌آید. ریشه سوم این عدد حدود ۲۲٫۶ متر است؛ همان عددی که شورای جهانی طلا هم برای ضلع این مکعب اعلام کرده است.

برای اینکه این عدد ملموس‌تر شود، چند مقایسه ساده:

• ارتفاع: ۲۲٫۶ متر تقریباً ارتفاع یک ساختمان هفت یا هشت طبقه است، اگر هر طبقه را حدود سه متر در نظر بگیریم.
• استخر: یک استخر استاندارد المپیک با ابعاد ۵۰ در ۲۵ متر و عمق دو متر حدود ۲٬۵۰۰ متر مکعب آب دارد. پس کل طلای جهان تقریباً چهار تا پنج استخر المپیک را پر می‌کند.
• زمین فوتبال: اگر این طلا را روی یک زمین فوتبال استاندارد پخش کنیم، لایه‌ای با ضخامت کمتر از دو متر می‌سازد.

البته این مقایسه‌ها تقریبی‌اند و به ابعاد دقیقی که برای ساختمان، استخر یا زمین در نظر می‌گیریم بستگی دارند. اما پیام اصلی روشن است: همه طلایی که بشر در تمام تاریخ استخراج کرده، در یک میدان شهر جا می‌شود.

این طلا امروز کجاست؟

شورای جهانی طلا کل طلای استخراج‌شده را به چند دسته تقسیم می‌کند. طبق برآورد پایان سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶:

چند نکته از این جدول:

• زیورآلات بزرگ‌ترین سهم را دارد. تقریباً نیمی از کل طلای جهان به شکل گردنبند، النگو، انگشتر و گوشواره در دست مردم است. یعنی طلای زینتی خانواده‌ها، از جمله خانواده‌های ایرانی، بخش بزرگی از این عدد را می‌سازد.
• شمش و سکه دومین سهم را دارند. این همان طلایی است که افراد برای پس‌انداز نگه می‌دارند.
• بانک‌های مرکزی حدود یک‌پنجم را دارند. بانک‌های مرکزی کشورها بخشی از ذخایر ارزی خود را به شکل طلا نگه می‌دارند.
• صندوق‌های طلا سهم کوچکی دارند. با وجود رشد این ابزارها، سهم آن‌ها از کل طلای جهان هنوز کم است. درباره این صندوق‌ها در صندوق طلا چیست نوشته‌ایم.

شورای جهانی طلا تأکید می‌کند که ارقام به نزدیک‌ترین ۱۰۰ تن گرد شده‌اند و ممکن است جمع آن‌ها دقیقاً با کل برابر نشود.

چقدر طلا هنوز زیر زمین است؟

علاوه بر طلای روی زمین، مقداری طلا هنوز در معادن و زیر زمین است. زمین‌شناسان این طلا را به دو دسته تقسیم می‌کنند:

• ذخایر (Reserves): بخشی که با فناوری و قیمت‌های فعلی به‌صرفه قابل استخراج است. شورای جهانی طلا این مقدار را حدود ۶۱٬۰۰۰ تن برآورد کرده و سازمان زمین‌شناسی آمریکا حدود ۶۶٬۰۰۰ تن.
• منابع (Resources): بخشی که اطلاعات زمین‌شناسی کمتری درباره‌اش وجود دارد و استخراجش قطعی نیست؛ حدود ۱۱۴٬۴۰۰ تن طبق برآورد شورای جهانی طلا.

یعنی حتی اگر همه ذخایر قابل استخراج امروز بیرون آورده شوند، کل طلای جهان حدود یک‌چهارم دیگر بزرگ‌تر می‌شود. این برآوردها با پیشرفت فناوری، کشف معادن جدید و تغییر هزینه‌ها تغییر می‌کنند.

چرا کمیابی طلا مهم است؟

کمیابی طلا یکی از دلایل اصلی ارزش آن است، هرچند تنها دلیل نیست. طلا هم کمیاب است، هم پایدار و هم زیبا؛ و همین ترکیب باعث شده هزاران سال به عنوان پول، زیور و ذخیره ارزش استفاده شود. اگر طلا مثل آهن فراوان بود، احتمالاً هرگز چنین جایگاهی پیدا نمی‌کرد. درباره همه دلایل ارزشمندی طلا در نوشته چرا طلا گران‌بهاست مفصل نوشته‌ایم.

یک نکته جالب دیگر: چون طلای جدید هر سال با سرعت نسبتاً آهسته‌ای به ذخیره کل اضافه می‌شود، عرضه سالانه طلای معدنی در مقایسه با کل طلای موجود سهم کوچکی دارد. همین ویژگی طلا را از بسیاری از کالاهای مصرفی متمایز می‌کند که سالانه تولید و مصرف می‌شوند.

مثال فرضی: سهم شما از طلای جهان

چند واقعیت جالب درباره طلای جهان

• نرمی و چکش‌خواری: طلا یکی از چکش‌خوارترین فلزات است و می‌توان آن را به ورقه‌هایی بسیار نازک تبدیل کرد که نور از آن عبور کند.
• بازیافت: بخش قابل توجهی از عرضه سالانه طلا از بازیافت طلای کهنه، به‌ویژه زیورآلات، تأمین می‌شود.
• کاربرد صنعتی: بخش کوچکی از طلا در الکترونیک، دندان‌پزشکی و پزشکی استفاده می‌شود. داستان طلا در پزشکی را در طلا در طب قدیم خواندید.
• مدال‌ها: حتی مدال‌های طلای المپیک امروزی بیشتر نقره‌اند تا طلا؛ داستانش را در طلای المپیک بخوانید.

✅ چک‌لیست برای فهم بهتر آمارهای طلا

• ☐ منبع آمار را بررسی می‌کنم و فقط به منابع شناخته‌شده اعتماد می‌کنم.
• ☐ تاریخ برآورد را می‌بینم؛ این آمارها مرتب به‌روز می‌شوند.
• ☐ فرق «طلای روی زمین» و «ذخایر زیرزمینی» را می‌دانم.
• ☐ می‌دانم اعداد گرد شده‌اند و جمع آن‌ها ممکن است دقیقاً برابر کل نباشد.
• ☐ آمار کمیابی را با پیش‌بینی قیمت اشتباه نمی‌گیرم.
• ☐ برای مقایسه حجم، چگالی حدود ۱۹٫۳ گرم بر سانتی‌متر مکعب را در نظر می‌گیرم.

سهم کوچکی از این ۲۲۲ هزار تن را می‌توانید به شکل یک زیور ماندگار داشته باشید؛ این‌ها را از ویترین پونوگلد ببینید:

برای آشنایی بیشتر با واحدها و عیارها، مثقال چند گرم است و راهنمای تفاوت طلای ۱۸ و ۲۴ عیار را بخوانید.

تصویر جلد: Wikimedia Commons، James St. John، مجوز CC BY 2.0.

پرسش‌های متداول

کل طلای جهان چقدر است؟

طبق برآورد شورای جهانی طلا برای پایان سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶، در کل تاریخ حدود ۲۲۲٬۶۰۰ تن طلا استخراج شده که بیشتر آن هنوز به شکلی وجود دارد.

همه طلای جهان در چه حجمی جا می‌شود؟

در مکعبی با ضلع حدود ۲۲٫۶ متر، یعنی حجمی حدود ۱۱٬۵۰۰ متر مکعب؛ تقریباً به اندازه چهار تا پنج استخر المپیک.

بیشتر طلای جهان کجاست؟

حدود ۴۵ درصد به شکل زیورآلات، حدود ۲۱ درصد شمش و سکه و حدود ۱۸ درصد در اختیار بانک‌های مرکزی است.

چقدر طلا هنوز زیر زمین مانده است؟

ذخایر قابل استخراج حدود ۶۱ هزار تن طبق شورای جهانی طلا و حدود ۶۶ هزار تن طبق سازمان زمین‌شناسی آمریکا برآورد شده است. این برآوردها تقریبی‌اند.

آیا کمیابی طلا یعنی قیمتش حتماً بالا می‌رود؟

نه. کمیابی یکی از دلایل ارزش طلاست، اما قیمت در کوتاه‌مدت و میان‌مدت به عوامل زیادی بستگی دارد و این آمار پیش‌بینی قیمت نیست.