جواهرات سلطنتی بریتانیا؛ تاج‌های برج لندن و ستاره آفریقا
موضوع: جواهرات سلطنتی بریتانیا
جواهرات سلطنتی بریتانیا در برج لندن نگهداری می‌شوند؛ از تاج سنت ادوارد تا الماس کالینان و کوه نور. تاریخچه، نگین‌های مشهور، ماجرای سرقت و پیوندش با ایران.
لیلا اولین روز سفرش به لندن را در صف طولانی برج لندن گذراند. وقتی بالاخره وارد تالار جواهرات شد، از روی نوار متحرکی که بازدیدکنندگان را آرام از کنار ویترین‌ها عبور می‌داد، تاج‌هایی را دید که فقط در اخبار تاج‌گذاری دیده بود. اما چیزی که او را بیشتر از همه میخکوب کرد، یک جمله کوتاه در راهنمای صوتی بود: الماسی که روی یکی از تاج‌ها می‌درخشد، زمانی در ایران بوده است. لیلا همان‌جا تصمیم گرفت داستان جواهرات سلطنتی بریتانیا را دقیق‌تر بخواند؛ داستانی از ذوب شدن، دوباره ساخته شدن، سرقت و مناقشه‌ای که هنوز ادامه دارد.
💎 خلاصه ۳۰ ثانیه‌ای
- جواهرات سلطنتی بریتانیا حدود ۱۴۰ شیء با نزدیک به ۲۳ هزار و ۵۷۸ نگین‌اند و در تالار جواهرات برج لندن نگهداری می‌شوند.
- بیشتر نشان‌های قرون وسطایی پس از لغو سلطنت در ۱۶۴۹ فروخته یا ذوب شد و مجموعه فعلی عمدتاً از حدود ۱۶۶۰ به بعد ساخته شده است.
- کالینان یک، معروف به «ستاره بزرگ آفریقا»، با حدود ۵۳۰ قیراط در عصای سلطنتی نشسته است.
- الماس کوه نور زمانی به دست نادرشاه به ایران آمد و امروز چند کشور، از جمله ایران، ادعای مالکیت آن را دارند.
- «یاقوت شاهزاده سیاه» در واقع اسپینل است؛ درسی ماندگار درباره اینکه نام نگین جای آزمایش را نمی‌گیرد.
جواهرات سلطنتی بریتانیا چیست؟
جواهرات سلطنتی بریتانیا مجموعه‌ای از اشیای تشریفاتی سلطنتی است که شامل نشان‌ها و لباس‌های مراسم تاج‌گذاری پادشاهان بریتانیا می‌شود. این مجموعه در «جول هاوس» یا تالار جواهرات برج لندن نگهداری می‌شود و به گفته منابع، سالانه حدود ۲٫۸ میلیون نفر آن را می‌بینند. نشان‌های تاج‌گذاری بریتانیا تنها مجموعه‌ای در اروپاست که هنوز در مراسم واقعی تاج‌گذاری به کار می‌رود.
مجموعه حدود ۱۴۰ شیء دارد که روی آن‌ها نزدیک به ۲۳ هزار و ۵۷۸ سنگ قیمتی و نیمه‌قیمتی نشانده شده است. تاج‌ها، عصاها، گوی سلطنتی، قاشق تدهین، شمشیرها، دستبندها و ظرف‌های تشریفاتی بخشی از این مجموعه‌اند. اگر پیش‌تر درباره جواهرات ملی ایران خوانده باشید، تفاوت مهمی را خواهید دید: جواهرات بریتانیا هنوز در مراسم رسمی به کار می‌روند، در حالی که جواهرات ملی ایران میراثی موزه‌ای‌اند.
تاریخچه؛ از ذوب شدن تا ساخت دوباره
نشان‌های قرون وسطایی
استفاده از نشان‌های سلطنتی در انگلستان به سده‌های میانه برمی‌گردد. پس از آنکه ادوارد معترف، از پادشاهان پیش از فتح نورمن‌ها، در سده دوازدهم قدیس اعلام شد، مجموعه‌ای از نشان‌های منسوب به او به‌عنوان نشان‌های ثابت تاج‌گذاری شناخته شد و در کلیسای وست‌مینستر نگهداری می‌شد. وست‌مینستر از ۱۰۶۶ محل تاج‌گذاری پادشاهان انگلستان بوده است.
سال ۱۶۴۹؛ پایان یک مجموعه
در جنگ داخلی انگلستان، چارلز یکم شکست خورد و اعدام شد و سلطنت در ۱۶۴۹ لغو شد. پارلمان برای تأمین پول، اموال شاه را به فروش گذاشت. جواهرات، که الیور کرامول آن‌ها را نماد «حکومت نفرت‌انگیز شاهان» می‌دانست، از نگین‌ها و مرواریدهایشان جدا شدند و بیشتر نشان‌های طلا برای ضرب سکه به ضرابخانه رفتند. از نشان‌های پیش از این دوره فقط چهار شیء باقی ماند: قاشق تدهینی از اواخر سده دوازدهم، که قدیمی‌ترین شیء مجموعه است، و سه شمشیر از اوایل سده هفدهم.
بازگشت سلطنت و مجموعه تازه
با بازگشت سلطنت و به تخت نشستن چارلز دوم، نشان‌های تازه‌ای در سال‌های ۱۶۶۰ و ۱۶۶۱ ساخته شد که هسته مجموعه امروزی‌اند: تاج سنت ادوارد، دو عصا، گوی سلطنتی، ظرف روغن تدهین، یک جفت مهمیز، یک جفت دستبند و یک عصای بلند. نکته جالب برای علاقه‌مندان طلا این است که این اشیا از طلای ۲۲ عیار ساخته شدند؛ همان عیاری که امروز در سکه‌ها هم آشناست.
نخستین ویترین و نگین‌های کرایه‌ای
در ۱۶۶۹ جواهرات برای نخستین بار در تالار جواهرات برج لندن به نمایش عمومی درآمد. معاون نگهبان تالار، نشان‌ها را از گنجه بیرون می‌آورد و در برابر مبلغی اندک به بازدیدکنندگان نشان می‌داد. جالب‌تر اینکه تا اوایل سده بیستم، بعضی نگین‌ها برای مراسم تاج‌گذاری کرایه می‌شد و در زمان نمایش، به جایشان شیشه و کریستال می‌گذاشتند.
ماجرای توماس بلاد؛ جسورانه‌ترین سرقت
در ۱۶۷۱ مردی به نام توماس بلاد، افسر ایرلندی‌ـ‌انگلیسی که خود را «سرهنگ» می‌نامید، یکی از جسورانه‌ترین تلاش‌های تاریخ برای سرقت جواهرات را انجام داد. او با لباس کشیش و همراه زنی که نقش همسرش را بازی می‌کرد به برج رفت و کم‌کم با نگهبان پیر تالار جواهرات، تالبوت ادواردز، و خانواده‌اش طرح دوستی ریخت. سرانجام همراه همدستانش به تالار حمله کرد و تلاش کرد تاج و چند نشان دیگر را با خود ببرد، اما پیش از فرار دستگیر شد.
عجیب‌ترین بخش داستان پایان آن است: چارلز دوم بلاد را بخشید. درباره دلیل این بخشش حدس‌های زیادی زده شده و هیچ‌کدام قطعی نیست. داستان بلاد هنوز یکی از محبوب‌ترین روایت‌های راهنمایان برج لندن است. اگر به داستان‌های سینمایی طلا علاقه دارید، طلا در سینما را هم بخوانید.
نگین‌های مشهور؛ ستاره آفریقا و کوه نور
الماس کالینان؛ ستاره‌های آفریقا
الماس کالینان در ۱۹۰۵ در آفریقای جنوبی پیدا شد و بزرگ‌ترین الماس خام با کیفیت جواهری است که تاکنون یافت شده. این الماس به ادوارد هفتم پیشکش شد و از آن چند نگین تراشیده شد. بزرگ‌ترینشان، کالینان یک یا «ستاره بزرگ آفریقا»، حدود ۵۳۰ قیراط وزن دارد و بزرگ‌ترین الماس شفاف تراش‌خورده جهان شمرده می‌شود. این نگین در عصای سلطنتی صلیب‌دار نشسته است. کالینان دو، با حدود ۳۱۷ قیراط، در تاج امپراتوری جای دارد.
تاج امپراتوری و یاقوتی که یاقوت نیست
تاج امپراتوری، علاوه بر کالینان دو، یاقوت کبود استوارت، یاقوت کبود سنت ادوارد و نگین سرخ بزرگی دارد که «یاقوت شاهزاده سیاه» نامیده می‌شود. اما این نگین در واقع اسپینل است، نه یاقوت. قرن‌ها این دو سنگ سرخ را با هم اشتباه می‌گرفتند، چون پیش از گوهرشناسی علمی، نگین‌ها بیشتر با رنگشان نام‌گذاری می‌شدند. برای آشنایی با تفاوت سنگ‌های رنگی، یاقوت و زمرد و انواع نگین را ببینید.
کوه نور؛ الماسی با گذرنامه ایرانی
الماس کوه نور، حدود ۱۰۵ قیراط، یکی از بحث‌برانگیزترین نگین‌های جهان است. طبق منابع، این الماس یک بار در دوره شاه‌طهماسب صفوی و همراه همایون، پادشاه گورکانی پناهنده به ایران، مدتی در ایران بود. در ۱۷۳۹ نادرشاه پس از پیروزی در نبرد کرنال، دهلی را گرفت و کوه نور و دیگر گنجینه‌های گورکانیان را به ایران آورد. پس از مرگ نادرشاه در ۱۷۴۷، الماس به دست فرمانروایان درانی افتاد و بعد به رنجیت سینگ، فرمانروای سیک‌ها رسید. ملکه ویکتوریا آن را از امپراتوری سیک به دست آورد و کوه نور تاکنون روی سه تاج همسران پادشاه نشسته است.
دولت‌های هند، ایران، پاکستان و افغانستان ادعای مالکیت کوه نور را مطرح کرده‌اند، در حالی که دولت بریتانیا می‌گوید آن را به‌طور قانونی و بر اساس معاهده لاهور در ۱۸۴۹ به دست آورده است. ما در این مقاله درباره این مناقشه داوری نمی‌کنیم؛ فقط روایت‌های طرفین را آورده‌ایم. هم‌سفر این داستان، الماس دریای نور، که آن هم در غنائم نادرشاه به ایران آمد، امروز در گنجینه جواهرات ملی ایران است.
جواهرات در مراسم تاج‌گذاری
در مراسم تاج‌گذاری، پادشاه با روغن مقدسی که از ظرف تدهین در قاشق ریخته می‌شود تدهین می‌شود، ردا و نشان‌ها را دریافت می‌کند و تاج سنت ادوارد بر سرش گذاشته می‌شود. سپس این تاج سنگین با تاج امپراتوری، که سبک‌تر است، عوض می‌شود. تاج امپراتوری معمولاً در مراسم افتتاح رسمی پارلمان هم بر سر پادشاه است. در مه ۲۰۲۳ تاج سنت ادوارد بر سر چارلز سوم گذاشته شد.
| ویژگی | جواهرات سلطنتی بریتانیا | جواهرات ملی ایران |
|---|---|---|
| محل نگهداری | تالار جواهرات برج لندن | خزانه جواهرات ملی در تهران |
| کاربرد امروز | استفاده در مراسم رسمی تاج‌گذاری | نمایش موزه‌ای و میراث ملی |
| نگین شاخص | کالینان یک (ستاره بزرگ آفریقا) | دریای نور |
| پیوند با نادرشاه | کوه نور، که زمانی در ایران بود | بخشی از گنجینه‌ها از دوره افشاریه |
⚠️ برای جزئیات و ساعات بازدید از برج لندن یا خزانه جواهرات ملی، به وب‌سایت رسمی همان مجموعه مراجعه کنید؛ برنامه بازدید ممکن است تغییر کند. END
جواهرات سلطنتی چه درسی برای خرید طلا و نگین دارند؟
داستان جواهرات بریتانیا چند درس عملی دارد که در خرید یک انگشتر ساده هم به کار می‌آیند.
۱. نام نگین را با شناسنامه‌اش اشتباه نگیرید. اگر «یاقوت شاهزاده سیاه» قرن‌ها اسپینل بود و کسی نمی‌دانست، یعنی نام و رنگ برای شناختن نگین کافی نیست. برای نگین‌های گران‌بها، گواهی آزمایشگاه معتبر گوهرشناسی بخواهید.
۲. شیشه هم می‌درخشد. به جای نگین‌های کرایه‌ای در ویترین برج لندن، شیشه و کریستال می‌گذاشتند و بیننده عادی تفاوتی نمی‌دید. تفاوت برلیان و الماس و تشخیص نگین طبیعی از بدل، کار کارشناس است.
۳. عیار را بدانید. نشان‌های ۱۶۶۱ از طلای ۲۲ عیار ساخته شدند. طلای پرعیار برای اشیای تشریفاتی که کمتر استفاده می‌شوند مناسب است، اما زیور روزمره معمولاً ۱۸ عیار است تا استحکام بیشتری داشته باشد.
🧮 مثال فرضی: طلای خالص در ۲۲ و ۱۸ عیار
⚠️ اعداد این مثال کاملاً فرضی و آموزشی‌اند؛ قیمت روز یا پیشنهاد خرید نیستند و فقط روش محاسبه را نشان می‌دهند.
فرض کنید دو پلاک ۸ گرمی داشته باشید. پلاک ۲۲ عیار حدود ۹۱۶ در هزار طلای خالص دارد، یعنی ۸ × ۰٫۹۱۶ = حدود ۷٫۳ گرم. پلاک ۱۸ عیار ۷۵۰ در هزار دارد، یعنی ۸ × ۰٫۷۵۰ = ۶ گرم. پلاک ۲۲ عیار طلای خالص بیشتری دارد اما نرم‌تر است و زودتر خط و فرورفتگی برمی‌دارد. این اعداد فرضی‌اند و قیمتی را نشان نمی‌دهند.
✅ چک‌لیست خرید زیور نگین‌دار با الهام از جواهرات سلطنتی
- ☐ عیار و وزن طلا در فاکتور رسمی ثبت شده است.
- ☐ نوع نگین، طبیعی یا مصنوعی، در فاکتور مشخص شده است.
- ☐ برای نگین گران‌بها گواهی آزمایشگاه معتبر گرفته‌ام.
- ☐ محکم بودن پایه نگین را بررسی کرده‌ام.
- ☐ برای استفاده روزانه، استحکام قطعه را در نظر گرفته‌ام.
💬 انتخاب لیلا
لیلا بعد از برگشتن از لندن، به جای سوغاتی‌های بدلی فروشگاه برج، یک انگشتر ظریف طلای ۱۸ عیار با نگین کوچک خرید. از فروشنده خواست نوع نگین را در فاکتور بنویسد و وقتی دید نگین مصنوعی است، با خیال راحت و آگاهانه خریدش را کرد. خودش می‌گوید: «درسی که از یاقوت شاهزاده سیاه گرفتم این بود که اسم مهم نیست، سند مهم است.»
اگر دنبال انگشتری ظریف با حال‌وهوای کلاسیک هستید، این‌ها را ببینید:
تصویر جلد: Wikimedia Commons، Tristan Surtel، مجوز CC BY-SA 4.0.
🔗 ادامه مسیر در مجله پونوگلد
پرسش‌های متداول
جواهرات سلطنتی بریتانیا کجا نگهداری می‌شوند؟
در تالار جواهرات (جول هاوس) برج لندن که سالانه میلیون‌ها نفر از آن بازدید می‌کنند.
ستاره آفریقا چیست؟
نام نگین‌هایی است که از الماس کالینان تراشیده شدند. کالینان یک یا «ستاره بزرگ آفریقا» حدود ۵۳۰ قیراط است و در عصای سلطنتی نشسته است.
آیا الماس کوه نور مال ایران بوده است؟
کوه نور در ۱۷۳۹ به دست نادرشاه به ایران آمد و پس از مرگ او از ایران خارج شد. هند، ایران، پاکستان و افغانستان ادعای مالکیت آن را دارند و بریتانیا آن را قانونی به دست آمده می‌داند.
جواهرات سلطنتی ایران کجاست؟
جواهرات ملی ایران در خزانه جواهرات ملی در تهران نگهداری می‌شوند. برای ساعات بازدید به منابع رسمی همان مجموعه مراجعه کنید.
چرا بیشتر جواهرات سلطنتی بریتانیا جدیدتر از قرون وسطی‌اند؟
چون پس از لغو سلطنت در ۱۶۴۹ بیشتر نشان‌های قدیمی فروخته یا ذوب شد و مجموعه تازه از ۱۶۶۰ به بعد ساخته شد.