آبکاری رودیوم طلای سفید؛ چرا زرد می‌شود و هر چند وقت تجدید شود؟

نازنین حلقه نامزدی‌اش را از طلای سفید انتخاب کرده بود؛ سفید، براق، با یک نگین کوچک. یک سال بعد، کنار پنجره که نشسته بود، متوجه چیزی شد. لبه‌های رکاب و پشت حلقه، جایی که بیشتر با میز و کیف تماس داشت، کمی گرم‌تر و متمایل به زرد به نظر می‌رسید. اولین فکرش این بود که سرش کلاه رفته. اما زرگر محل با یک نگاه گفت: «طلا سالم است؛ رودیومش کم شده.» این ماجرا برای خیلی‌ها پیش می‌آید. رودیوم طلای سفید لایه نازکی است که سفیدی و درخشش آن را می‌سازد و با گذشت زمان کم می‌شود. در این راهنما می‌بینیم طلای سفید اصلاً چیست، چرا زرد می‌شود، آبکاری مجدد چطور انجام می‌شود و هر چند وقت لازم است.

طلای سفید چیست و چند عیار است؟

طلای خالص زرد است. برای ساختن طلای سفید، طلا را با فلزهای سفیدرنگ مثل پالادیوم، نیکل یا نقره آلیاژ می‌کنند تا رنگ آن روشن‌تر شود. نکته مهم این است که عیار به نسبت طلا در آلیاژ مربوط است، نه به رنگ. پس طلای سفید ۱۸ عیار هم مثل طلای زرد ۱۸ عیار، حدود ۷۵ درصد طلا دارد و مهر ۷۵۰ برای هر دو استفاده می‌شود. پاسخ سؤال رایج «طلای سفید چند عیار است» همین است: طلای سفید می‌تواند عیارهای مختلفی داشته باشد و در ایران معمولاً ۱۸ عیار است.

اما آلیاژ طلای سفید معمولاً به سفیدی کامل نمی‌رسد و رنگش کمی خاکستری یا متمایل به زرد کم‌رنگ است. اینجاست که رودیوم وارد می‌شود. برای آشنایی کامل‌تر، مطلب طلای سفید چیست را بخوانید.

رودیوم چیست و چرا روی طلا می‌نشیند؟

رودیوم یکی از فلزهای گروه پلاتین است؛ فلزی کمیاب، بسیار سفید و براق، سخت و مقاوم در برابر خوردگی. همین ویژگی‌ها آن را برای روکش جواهرات مناسب کرده است. جواهرسازها طلای سفید را با روش آبکاری الکتریکی با لایه بسیار نازکی از رودیوم می‌پوشانند. این لایه آن‌قدر نازک است که معمولاً بر حسب کسری از میکرون توصیف می‌شود و تأثیری بر وزن و عیار طلا ندارد.

نتیجه این روکش، سطحی سفید و آینه‌ای است که همان ظاهر رایج طلای سفید در ویترین‌هاست. اما چون لایه نازک است، با سایش روزمره کم می‌شود.

آیا طلای سفید زرد می‌شود؟

بله، ممکن است. اما دقیق‌تر بگوییم: خود طلا زرد «نمی‌شود»؛ بلکه روکش رودیوم که روی آن بوده کم می‌شود و رنگ طبیعی آلیاژ زیرین دیده می‌شود. این تغییر معمولاً از نقاطی شروع می‌شود که بیشتر ساییده می‌شوند:

• کف و لبه‌های رکاب انگشتر؛
• قفل و حلقه‌های زنجیر؛
• سطح دستبند که با میز و کیبورد تماس دارد؛
• پشت گوشواره، کمتر از بقیه.

عوامل دیگری هم این روند را سریع‌تر می‌کنند: مواد شوینده و کلر، کرم و عطر، عرق، و تماس با سطوح سخت. اگر نکات خط و خش روی طلا و طلا و عطر را رعایت کنید، روکش دیرتر کم می‌شود.

⚠️ زرد شدن طلای سفید به‌تنهایی دلیل بر تقلبی بودن آن نیست. برای اطمینان از عیار، فاکتور معتبر، مهر عیار و در صورت نیاز عیارسنجی معتبر را ملاک قرار دهید.

فرق طلای زرد و سفید

سؤال «طلای زرد بهتر است یا سفید» پاسخ یک‌کلمه‌ای ندارد. هر دو با عیار یکسان، طلای یکسانی دارند. تفاوت در آلیاژ، ظاهر و نگهداری است.

درباره قیمت هم بدانید که ارزش طلای خام بر اساس وزن و عیار است، نه رنگ. تفاوت قیمت نهایی معمولاً از اجرت، طرح، نگین و هزینه آبکاری می‌آید. چون این موارد از فروشگاهی به فروشگاه دیگر فرق دارد، قبل از خرید فاکتور را با جزئیات بخواهید. اگر بین زرد و سفید برای عروسی مردد هستید، طلای عروس سفید یا زرد را ببینید.

تفاوت طلای سفید و نقره

طلای سفید و نقره در نگاه اول شبیه‌اند، اما کاملاً متفاوت‌اند. نقره ۹۲۵ حدود ۹۲.۵ درصد نقره دارد، طلای سفید ۱۸ عیار حدود ۷۵ درصد طلا. چند نشانه به شما کمک می‌کند:

• مهر: طلای ۱۸ عیار معمولاً مهر ۷۵۰ دارد و نقره استرلینگ مهر ۹۲۵.
• وزن: طلا چگالی بسیار بیشتری از نقره دارد؛ قطعه هم‌اندازه از طلای سفید سنگین‌تر است.
• تیرگی: نقره در هوا به مرور تیره می‌شود؛ طلای سفید معمولاً این‌طور تیره نمی‌شود، هرچند ممکن است روکشش کم شود.

مهر و ظاهر به‌تنهایی کافی نیستند و قابل جعل‌اند. اگر تردید دارید، از عیارسنجی معتبر کمک بگیرید. برای مقایسه کامل، نقره ۹۲۵ یا طلا را بخوانید.

تجدید آبکاری چطور انجام می‌شود؟

تجدید آبکاری کار کارگاه زرگری یا جواهرسازی است و در خانه انجام نمی‌شود. روند رایج تقریباً این است:

1. بررسی: زرگر نگین‌ها، چنگ‌ها و قفل را بررسی می‌کند. اگر نگین لق باشد، اول تعمیر می‌شود.
2. پولیش: خط‌ها و ساییدگی‌ها صاف می‌شوند تا سطح یکدست شود.
3. چربی‌زدایی: طلا کاملاً تمیز می‌شود، چون رودیوم روی سطح چرب خوب نمی‌نشیند.
4. آبکاری: قطعه در محلول رودیوم قرار می‌گیرد و با جریان برق، لایه نازک رودیوم روی آن می‌نشیند.
5. شست‌وشو و کنترل: آبکشی، خشک کردن و بررسی نهایی رنگ و یکدستی.

بعضی نگین‌ها مثل مروارید، فیروزه، اوپال و نگین‌های عمل‌آوری‌شده ممکن است به مواد و حرارت این فرایند حساس باشند. حتماً قبل از سپردن طلا، نوع نگین را به زرگر بگویید. درباره تعمیرهای دیگر هم تعمیر طلا را ببینید.

هر چند وقت یک بار تجدید آبکاری لازم است؟

قاعده ثابتی وجود ندارد و هر عددی که به‌عنوان قانون قطعی گفته شود، باید با احتیاط شنیده شود. فاصله تجدید آبکاری به چند عامل بستگی دارد: نوع قطعه، میزان استفاده، نوع کار و فعالیت روزانه، ضخامت اولیه روکش، و رنگ آلیاژ زیرین.

بهترین معیار، چشم خودتان است: وقتی تغییر رنگ را در نور روز می‌بینید و آزارتان می‌دهد، وقت مراجعه است. بعضی‌ها رنگ گرم طبیعی آلیاژ را دوست دارند و اصلاً تجدید آبکاری نمی‌کنند؛ این هم یک انتخاب کاملاً معقول است.

طلای سفید و حساسیت پوستی

بعضی آلیاژهای طلای سفید نیکل دارند و نیکل از شایع‌ترین عوامل حساسیت تماسی فلزی است. روکش رودیوم ممکن است تا مدتی بین پوست و آلیاژ فاصله بیندازد، اما وقتی ساییده شود، تماس پوست با آلیاژ دوباره برقرار می‌شود. اگر پوست حساسی دارید، از فروشنده درباره ترکیب آلیاژ بپرسید و در صورت بروز قرمزی یا خارش با پزشک مشورت کنید. مطلب حساسیت به طلا جزئیات بیشتری دارد.

✅ چک‌لیست نگهداری طلای سفید

• ☐ موقع کار با شوینده‌ها و سفیدکننده دستکش بپوشید یا طلا را دربیاورید
• ☐ اول عطر و کرم، بعد طلای سفید
• ☐ طلای سفید را جدا از قطعه‌های نگین‌دار سخت نگه دارید
• ☐ هفته‌ای یک بار با آب ولرم و صابون ملایم بشویید
• ☐ از دستمال و پودرهای ساینده استفاده نکنید
• ☐ با دیدن تغییر رنگ در نور روز، با زرگر مطمئن مشورت کنید
• ☐ قبل از تجدید آبکاری، نوع نگین را به زرگر بگویید

جمع‌بندی

طلای سفید یکی از زیباترین انتخاب‌هاست، به شرط اینکه بدانید با چه چیزی طرف هستید. سفیدی درخشان آن بیشتر مدیون روکش رودیوم است و این روکش، مثل لاک روی ناخن، با زمان کم می‌شود. زرد شدن طلای سفید معمولاً نشانه تقلب نیست، بلکه یعنی وقت یک تجدید آبکاری رسیده؛ یا شاید وقت آن است که رنگ گرم طبیعی‌اش را بپذیرید. برای نکات نگهداری عمومی هم نگهداری طلا را ببینید.

اگر به رنگی گرم‌تر و کم‌دردسرتر فکر می‌کنید:

تصویر جلد: Wikimedia Commons، W.carter، مجوز CC BY-SA 4.0.

پرسش‌های متداول

آیا طلای سفید زرد می‌شود؟

ممکن است. در واقع روکش رودیوم با سایش کم می‌شود و رنگ گرم‌تر آلیاژ زیرین دیده می‌شود. با تجدید آبکاری، سفیدی برمی‌گردد.

طلای سفید چند عیار است؟

عیار به رنگ ربطی ندارد. طلای سفید در عیارهای مختلف ساخته می‌شود و در ایران معمولاً ۱۸ عیار با مهر ۷۵۰ است.

هر چند وقت یک بار طلای سفید را آبکاری کنیم؟

قاعده ثابتی ندارد و به میزان استفاده بستگی دارد. انگشتر روزمره معمولاً زودتر از گوشواره و گردنبند نیاز پیدا می‌کند.

تفاوت طلای سفید و نقره چیست؟

طلای سفید ۱۸ عیار حدود ۷۵ درصد طلا دارد و نقره ۹۲۵ حدود ۹۲.۵ درصد نقره. طلا سنگین‌تر است و نقره به مرور تیره می‌شود.

آبکاری رودیوم به طلا آسیب می‌زند؟

معمولاً نه. لایه رودیوم بسیار نازک است و بر عیار و وزن اثری ندارد، اما پولیش پیش از آن لایه بسیار نازکی از سطح برمی‌دارد.

طلای زرد بهتر است یا سفید؟

با عیار یکسان، طلای هر دو یکی است. انتخاب به سلیقه، رنگ پوست، نوع نگین و آمادگی برای نگهداری دوره‌ای طلای سفید بستگی دارد.