مدرسه طلا ۲: کد ۷۵۰ روی طلا یعنی چه؟ فرق ۷۵۰، ۷۴۰ و ۹۰۰ عیار

سارا گردنبندی را که مادربزرگش از سفر آورده بود، زیر نور چراغ مطالعه چرخاند. روی قفل یک عدد ریز حک شده بود: ۵۸۵. همان شب گردنبند خودش را نگاه کرد: ۷۵۰. و دستبند هدیه دوستش: ۹۲۵. سه قطعه طلایی‌رنگ، سه عدد متفاوت. کدام طلای بهتری بود؟ اگر شما هم از خودتان پرسیده‌اید کد ۷۵۰ روی طلا دقیقاً چه می‌گوید، این قسمت از مجموعه «مدرسه طلا» برای شماست. در قسمت اول یاد گرفتیم عیار یعنی چند قسمت از ۲۴ قسمت طلای خالص است؛ امروز همان مفهوم را به زبان اعداد هزارم ترجمه می‌کنیم.

عدد هزارم چیست و چرا جای عیار را گرفت؟

عیار سیستم قدیمی ۲۴ قسمتی است. اما در بسیاری از کشورها، از جمله در بازار امروز ایران، خلوص طلا را با عدد هزارم (fineness) نشان می‌دهند. منطقش ساده است: به جای اینکه آلیاژ را ۲۴ قسمت کنیم، آن را ۱۰۰۰ قسمت فرض می‌کنیم.

چرا این روش رایج شد؟ چون دقیق‌تر است. فرض کنید آلیاژی ۷۴٫۵٪ طلا داشته باشد. در سیستم عیار باید بگوییم «حدود ۱۷٫۹ عیار» که عدد ناخوشایندی است. اما در سیستم هزارم، به‌سادگی می‌شود ۷۴۵. برای آزمایشگاه، کارگاه و فاکتور، این دقت ارزشمند است.

جدول کامل اعداد رایج روی طلا

این جدول را ذخیره کنید؛ هر عددی که روی قطعه‌ای دیدید، معنایش اینجاست.

کد ۷۵۰ روی طلا؛ چرا استاندارد ایران است؟

وقتی روی قفل گردنبند، داخل حلقه یا پشت پلاک عدد ۷۵۰ را می‌بینید، یعنی سازنده اعلام کرده این قطعه ۱۸ عیار است. این همان عیاری است که قیمت روز «طلای ۱۸ عیار» بر اساس آن اعلام می‌شود.

چرا ۷۵۰ و نه عیار بالاتر؟ در قسمت اول دیدیم که طلای خالص نرم است. آلیاژ ۷۵۰ تعادلی بین سه چیز ایجاد می‌کند:

• ارزش: سه‌چهارم وزن قطعه طلای خالص است.
• دوام: ۲۵٪ فلزهای همراه سختی کافی برای قفل، لولا و رکاب نگین می‌دهد.
• رنگ: امکان ساخت طلای زرد، سفید و پونوگلد با همین عیار وجود دارد.

یک نکته مهم: عدد ۷۵۰ ادعای سازنده است. اعتبار آن به اعتبار سازنده و فروشنده بستگی دارد. برای همین در قسمت‌های بعدی می‌بینید که چرا فاکتور معتبر و گاهی عیارسنجی آزمایشگاهی لازم است. راهنمای کامل خواندن علامت‌ها را هم در انگ طلا چیست آورده‌ایم.

ماجرای ۷۴۰؛ ده هزارم کمتر، چه فرقی می‌کند؟

گاهی روی قطعه‌ها عدد ۷۴۰ دیده می‌شود. معنی آن ساده است: ۷۴۰ قسمت از ۱۰۰۰ قسمت طلای خالص؛ یعنی کمی کمتر از استاندارد ۷۵۰.

شاید بگویید «ده هزارم که چیزی نیست». بیایید با یک مثال فرضی ببینیم.

نکته منصفانه این است که عیار پایین‌تر به‌خودی‌خود «تقلب» نیست؛ مشکل وقتی است که شفاف گفته نشود و قیمت بر اساس عیار بالاتر حساب شود. پس قانون طلایی این است: عیار واقعی باید در فاکتور ثبت شود و قیمت بر همان اساس محاسبه شود. اگر در عیار قطعه‌ای شک دارید، عیارسنجی در آزمایشگاه معتبر کمک می‌کند.

۹۰۰ کجاست؟ عیار سکه‌های طلای ایران

سکه‌های طلای رسمی ایران (مثل سکه امامی و بهار آزادی) با عیار ۹۰۰ ضرب می‌شوند؛ یعنی ۹۰٪ طلای خالص، معادل حدود ۲۱٫۶ عیار. این عیار بالاتر از زیورآلات معمولی است و یکی از دلایل تفاوت محاسبه ارزش سکه و طلای زینتی همین است.

اگر روی یک انگشتر یا گردنبند عدد ۹۰۰ دیدید، تعجب‌برانگیز است و باید بپرسید. بیشتر درباره سکه‌ها در انواع سکه طلا بخوانید.

تله ۹۲۵؛ عددی که طلا نیست

برگردیم به دستبند هدیه سارا با عدد ۹۲۵. این عدد معمولاً نشان نقره استرلینگ است؛ یعنی ۹۲٫۵٪ نقره. اگر قطعه طلایی‌رنگ باشد و ۹۲۵ داشته باشد، به احتمال زیاد نقره‌ای است که روکش طلا خورده است.

این قطعه‌ها لزوماً بد نیستند؛ زیورآلات نقره با روکش طلا جای خود را دارند و قیمت مناسبی دارند. مشکل وقتی است که با قیمت طلا فروخته شوند. تفاوت را در روکش طلا و نقره ۹۲۵ یا طلا کامل توضیح داده‌ایم.

عدد را کجای قطعه پیدا کنیم؟

انگ معمولاً جایی زده می‌شود که دیده نشود اما قابل‌دسترس باشد:

• گردنبند و دستبند: روی قفل، پلاک کوچک کنار قفل یا حلقه انتهایی.
• انگشتر: سطح داخلی حلقه.
• گوشواره: پشت گوشواره، روی میله یا قفل.
• پلاک: پشت پلاک یا روی حلقه آویز.

اگر با چشم پیدا نکردید، از فروشنده بخواهید با ذره‌بین نشانتان دهد. در قطعه‌های خیلی ظریف، گاهی انگ روی برچسب یا پلاک جدا زده می‌شود و فاکتور اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

آیا عدد روی طلا همیشه درست است؟

عدد حک‌شده روی طلا اطلاعات مهمی می‌دهد، اما به‌تنهایی سند قطعی نیست. انگ را با ابزار ساده می‌شود زد و در موارد تقلب، ممکن است روی قطعه‌ای با عیار پایین‌تر یا حتی بدل، عدد ۷۵۰ حک شده باشد. برای همین، عدد را همیشه کنار سه نشانه دیگر بسنجید:

• فاکتور معتبر: عیار، وزن و مشخصات فروشنده باید در فاکتور نوشته شده باشد و با عدد روی قطعه یکی باشد.
• فروشنده شناخته‌شده: خرید از فروشنده‌ای که نشانی، سابقه و امکان پیگیری دارد، ریسک را کمتر می‌کند.
• وزن و ظاهر: قطعه‌ای که برای اندازه‌اش غیرعادی سبک است یا رنگش در لبه‌ها فرق می‌کند، بررسی بیشتری می‌خواهد.

اگر شک دارید، مطمئن‌ترین راه عیارسنجی در آزمایشگاه یا مرکز معتبر است. تست‌های خانگی مثل آهنربا یا جوهر سرکه نتیجه قابل اتکا نمی‌دهند. نشانه‌های تشخیص طلای اصل را در تشخیص طلای اصل آورده‌ایم.

تمرین عملی: سه قطعه، سه سؤال

اگر زیورآلاتی در خانه دارید، همین امروز این تمرین را انجام دهید:

1. عدد حک‌شده هر قطعه را پیدا کنید و با جدول بالا معنایش را بنویسید.
2. فاکتور قطعه را پیدا کنید و ببینید عیار ثبت‌شده با عدد روی قطعه یکی است یا نه.
3. اگر قطعه‌ای عدد نداشت یا با فاکتور نمی‌خواند، کنارش علامت بگذارید تا در فرصت مناسب عیارسنجی شود.

در صفحه محصولات پونوگلد، عیار و کد عیارسنجی هر قطعه جداگانه نوشته شده است؛ برای مثال:

چک‌لیست قسمت دوم

✅ آنچه بعد از این قسمت باید بدانید

• ☐ می‌دانم ۷۵۰ یعنی ۷۵٪ طلای خالص و معادل ۱۸ عیار است.
• ☐ می‌توانم عیار را به عدد هزارم تبدیل کنم و برعکس.
• ☐ می‌دانم ۹۰۰ عیار سکه‌های ایران و ۸۷۵ معادل ۲۱ عیار است.
• ☐ می‌دانم ۹۲۵ معمولاً نشان نقره است، نه طلا.
• ☐ می‌دانم عیار واقعی باید در فاکتور ثبت شود.
• ☐ می‌دانم انگ را در کدام قسمت هر قطعه پیدا کنم.

حالا سارا می‌داند گردنبند مادربزرگ ۱۴ عیار است، گردنبند خودش ۱۸ عیار و دستبند هدیه نقره با روکش طلا. اما یک چیز هنوز او را نگران می‌کند: وقتی آن روز در طلافروشی گردنبندش را وزن کردند، عدد ترازو چند لحظه بالا و پایین رفت تا ثابت شد. آیا همان چند صدم گرم مهم است؟ در قسمت سوم مدرسه طلا سراغ ترازو می‌رویم؛ جایی که خطاهای کوچک، پول واقعی می‌خورند.

تصویر جلد: Wikimedia Commons، Star61، مجوز CC BY-SA 4.0.

پرسش‌های متداول درباره کد ۷۵۰ روی طلا

کد ۷۵۰ روی طلا یعنی چه؟

یعنی ۷۵۰ قسمت از ۱۰۰۰ قسمت آلیاژ طلای خالص است؛ معادل ۷۵٪ یا ۱۸ عیار. این رایج‌ترین عیار زیورآلات در ایران است.

کد ۷۵۰ طلاست یا نقره؟

۷۵۰ نشان طلای ۱۸ عیار است. عددی که معمولاً برای نقره استرلینگ استفاده می‌شود ۹۲۵ است. البته هر عددی ادعای سازنده است و فاکتور معتبر لازم است.

فرق طلای ۷۵۰ و ۷۴۰ چیست؟

۷۴۰ یعنی خلوص کمی کمتر از ۷۵۰. در یک قطعه ۲۰ گرمی این اختلاف حدود ۰٫۲ گرم طلای خالص است. مهم این است که عیار واقعی در فاکتور ثبت شود و قیمت بر همان اساس حساب شود.

طلای ۹۰۰ چند عیار است؟

عیار ۹۰۰ یعنی ۹۰٪ طلای خالص، معادل حدود ۲۱٫۶ عیار. سکه‌های طلای رسمی ایران با این عیار ضرب می‌شوند.

اگر روی طلا هیچ عددی نبود چه کنیم؟

ممکن است انگ به مرور پاک شده باشد یا قطعه قدیمی یا دست‌ساز باشد. برای اطمینان، قطعه را در آزمایشگاه معتبر عیارسنجی کنید و به فاکتور هم توجه کنید.