سکه طلای خارجی؛ ساورن، کروگراند و میپل لیف را بهتر بشناسید

پرستو از سفر خواهرش به اروپا یک هدیه کوچک گرفته بود: سکه‌ای زرد با تصویر یک پادشاه و نوشته‌های لاتین. خواهرش گفته بود «این ساورن است، طلای واقعی.» پرستو وقتی سکه را کنار سکه امامی مادرش گذاشت، دید تقریباً هم‌اندازه‌اند. حالا چند سؤال داشت: این سکه چند عیار است؟ در ایران می‌شود آن را فروخت؟ و فرقش با سکه‌های معروف دیگری مثل کروگراند که اسمش را در اخبار شنیده بود چیست؟ در این مقاله سه سکه طلای خارجی مشهور را معرفی می‌کنیم، مشخصات فنی‌شان را از منابع معتبر کنار هم می‌گذاریم و می‌گوییم هنگام خرید، نگهداری یا فروش آن‌ها به چه نکاتی باید توجه کرد.

⚠️ این مقاله آموزشی است و قیمت، پیش‌بینی یا توصیه خرید و فروش نیست. مشخصات فنی از منابع عمومی و نسخه‌های استاندارد این سکه‌هاست؛ مقررات ورود، خروج و معامله طلا در ایران ممکن است تغییر کند و باید از گمرک و مراجع رسمی پرسید.

سکه بولیون چیست و چرا کشورها آن را ضرب می‌کنند؟

بیشتر سکه‌های طلای خارجی که امروز در دنیا خرید و فروش می‌شوند، «سکه بولیون» یا سکه سرمایه‌ای‌اند؛ یعنی سکه‌هایی که ارزش آن‌ها اساساً از مقدار طلای داخلشان می‌آید، نه از عددی که رویشان حک شده. ضرابخانه‌های رسمی کشورها این سکه‌ها را با وزن و عیار دقیق و تضمین‌شده ضرب می‌کنند تا خریداران بدون آزمایش پیچیده بدانند چه مقدار طلا در دست دارند.

سکه بهار آزادی خودمان هم از همین جنس است: وزن و عیار مشخص، ضرب رسمی و ارزشی که با قیمت طلا بالا و پایین می‌رود. تفاوت اصلی سکه‌های خارجی در استانداردها، عیار و میزان شناخته‌شده بودن آن‌ها در بازارهای مختلف است. اگر با مفهوم سکه و انواع آن کمتر آشنا هستید، راهنمای انواع سکه طلا نقطه شروع خوبی است.

ساورن بریتانیا؛ سکه‌ای با دو قرن سابقه

ساورن، سکه طلای بریتانیا با ارزش اسمی یک پوند است که از ۱۸۱۷ ضرب می‌شود. این سکه بخشی از اصلاح بزرگ پولی بریتانیا در ۱۸۱۶ بود و جایگزین سکه «گینی» شد. طراح نقش پشت آن، بندتو پیستروچی، حکاک ایتالیایی بود و نقش «سنت جورج و اژدها» که او طراحی کرد، در بسیاری از سال‌ها روی سکه دیده می‌شود. سکه جلد این مقاله یک ساورن ۱۸۱۷ با نیم‌رخ جرج سوم است.

ساورن عیار ۲۲ قیراط دارد؛ یعنی حدود ۹۱٫۶۷ درصد طلای خالص. هر ساورن حدود ۷٫۹۹ گرم وزن دارد که حدود ۷٫۳۲ گرم آن طلای خالص است. در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، ساورن در تجارت بین‌المللی بسیار رایج بود و در بسیاری از کشورها به عنوان سکه‌ای با مقدار طلای مشخص و قابل اعتماد پذیرفته می‌شد.

یک نکته جالب تاریخی برای ما ایرانی‌ها: طبق منابع سکه‌شناسی، وقتی ایران در دوره رضاشاه وزن سکه یک پهلوی را تغییر داد، مقدار طلای خالص آن بسیار نزدیک به ساورن شد. داستان سکه‌های قدیمی ایران را در نوشته سکه طلای قدیمی خوانده‌اید.

کروگراند آفریقای جنوبی؛ اولین سکه اونسی مدرن

کروگراند نخستین بار در ژوئیه ۱۹۶۷ در آفریقای جنوبی ضرب شد تا طلای این کشور را در بازار جهانی عرضه کند. نامش ترکیبی از نام «پل کروگر»، رئیس‌جمهور پیشین جمهوری آفریقای جنوبی که تصویرش روی سکه است، و «راند»، واحد پول این کشور است. در پشت سکه نقش یک آهوی «اسپرینگ‌باک» دیده می‌شود.

کروگراند عیار ۲۲ قیراط دارد و آلیاژ آن با مس است؛ برای همین رنگش کمی نارنجی‌تر از طلای خالص به نظر می‌رسد. نسخه استاندارد آن دقیقاً یک اونس تروی، یعنی حدود ۳۱٫۱ گرم، طلای خالص دارد و وزن کل سکه به دلیل وجود مس بیشتر است. این آلیاژ سکه را در برابر خط و ضربه مقاوم‌تر می‌کند.

کروگراند برخلاف بیشتر سکه‌های بولیون، ارزش اسمی حک‌شده ندارد و «واحد» آن عملاً همان یک اونس طلای خالص است. طبق منابع، تا ۱۹۸۰ سهم بسیار بزرگی از بازار جهانی سکه طلا را در اختیار داشت، اما در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ برخی کشورهای غربی به دلیل مخالفت با نظام آپارتاید، واردات آن را ممنوع کردند.

میپل لیف کانادا؛ نماد خلوص بالا

میپل لیف طلایی را ضرابخانه سلطنتی کانادا از ۱۹۷۹ ضرب می‌کند. روی آن نقش برگ افرا، نماد کانادا، حک شده و ارزش اسمی نسخه یک اونسی آن ۵۰ دلار کاناداست. ویژگی شاخص این سکه، عیار ۹۹۹۹ یا همان ۲۴ عیار است که آن را در میان خالص‌ترین سکه‌های رسمی جهان قرار می‌دهد. در برخی نسخه‌های خاص، عیار حتی ۹۹۹۹۹ هم بوده است.

خلوص بالا یک جنبه منفی هم دارد: طلای ۲۴ عیار نرم است و سکه‌های میپل لیف در برابر خط، فرورفتگی و اثر انگشت حساس‌ترند. به همین دلیل معمولاً در بسته‌بندی محافظ نگهداری می‌شوند و نباید آن‌ها را بدون دستکش یا بی‌احتیاط جابه‌جا کرد. درباره ویژگی‌های طلای خالص در راهنمای طلای ۲۴ عیار بیشتر خوانده‌اید.

کدهای عیار روی طلا و سکه خارجی

یکی از پرسش‌های رایج درباره طلای خارجی، معنای اعدادی است که روی آن حک می‌شود. این اعداد معمولاً عیار را در مقیاس هزارم نشان می‌دهند:

• ۹۹۹ یا ۹۹۹۹: طلای تقریباً خالص یا ۲۴ عیار.
• ۹۱۶: طلای ۲۲ قیراط؛ رایج در ساورن، کروگراند و بسیاری از جواهرات هند و خلیج فارس.
• ۹۰۰: عیار سکه‌های تاریخی بسیاری از کشورها و سکه‌های ایرانی.
• ۷۵۰: طلای ۱۸ عیار؛ رایج‌ترین عیار طلای زینتی در ایران.
• ۵۸۵: طلای ۱۴ عیار؛ رایج در برخی کشورهای اروپایی و آمریکا.

حک شدن این اعداد به‌تنهایی تضمین اصالت نیست؛ جاعلان هم می‌توانند عدد حک کنند. برای آشنایی بیشتر با عیار، نوشته عیار طلا چیست را ببینید.

خرید سکه طلای خارجی در ایران؛ چه باید بدانیم؟

بازار اصلی سکه در ایران، سکه‌های بهار آزادی و سکه‌های گرمی است. سکه‌های خارجی خریدار محدودتری دارند و همه طلافروشی‌ها آن‌ها را نمی‌شناسند یا با قیمت مناسب نمی‌خرند. بسیاری از طلافروشی‌ها این سکه‌ها را بر اساس وزن و عیار و گاهی مثل طلای آبشده قیمت‌گذاری می‌کنند؛ یعنی ممکن است اعتبار برند ضرابخانه در قیمت دیده نشود. مقایسه این مسیر با طلای آبشده و سکه یا طلا هم روشنگر است.

اگر سکه خارجی را از سفر می‌آورید یا قصد خروج طلا از کشور دارید، مقررات گمرکی و سقف‌های مجاز را پیش از سفر از مراجع رسمی بپرسید. این قوانین ممکن است تغییر کند و ما نمی‌توانیم جزئیات به‌روز آن را تضمین کنیم.

نکات اصالت

• خرید از منبع معتبر: ضرابخانه رسمی، بانک یا فروشنده شناخته‌شده با فاکتور.
• مقایسه وزن و قطر: با مشخصات منتشرشده رسمی آن سکه.
• بسته‌بندی اصلی: برخی سکه‌ها در بسته‌بندی اصلی با نشانه‌های امنیتی عرضه می‌شوند.
• قیمت غیرعادی ارزان: نشانه خطر است.
• کارشناسی: برای اطمینان، سکه را نزد کارشناس یا آزمایشگاه معتبر بررسی کنید. درباره نشانه‌های اصالت سکه‌ها در نوشته سکه بانکی و غیربانکی هم توضیح داده‌ایم.

مثال فرضی: سکه بزرگ یا چند سکه کوچک؟

✅ چک‌لیست پیش از خرید یا فروش سکه طلای خارجی

• ☐ نام سکه، سال ضرب و ضرابخانه را دقیق می‌دانم.
• ☐ مقدار طلای خالص را از منبع رسمی بررسی کرده‌ام، نه فقط وزن کل.
• ☐ پیش از خرید پرسیده‌ام که در ایران چه کسانی و چطور این سکه را می‌خرند.
• ☐ مقررات گمرکی ورود یا خروج طلا را از مراجع رسمی پرسیده‌ام.
• ☐ سکه را با فاکتور یا مدرک معتبر و در بسته‌بندی سالم دریافت می‌کنم.
• ☐ سکه‌های ۲۴ عیار مثل میپل لیف را با احتیاط و در محافظ نگه می‌دارم.
• ☐ برای اطمینان از اصالت، کارشناسی را جدی می‌گیرم.

اگر به دنبال طلایی برای استفاده و هدیه‌اید، این‌ها را از ویترین پونوگلد ببینید:

برای راهنمای کامل خرید سکه‌های داخلی، راهنمای خرید سکه طلا را بخوانید.

تصویر جلد: Wikimedia Commons، Benedetto Pistrucci، مجوز CC0.

پرسش‌های متداول

سکه ساورن چند گرم طلای خالص دارد؟

هر ساورن حدود ۷٫۹۹ گرم وزن دارد و با عیار ۲۲ قیراط، حدود ۷٫۳۲ گرم طلای خالص در آن است.

فرق کروگراند و میپل لیف چیست؟

هر دو در نسخه استاندارد یک اونس طلای خالص دارند، اما کروگراند ۲۲ قیراط و با مس آلیاژ شده و مقاوم‌تر است، در حالی که میپل لیف با عیار ۹۹۹۹ خالص‌تر و نرم‌تر است.

عدد ۹۱۶ روی طلا یعنی چه؟

یعنی ۹۱۶ هزارم آن طلای خالص است؛ معادل ۲۲ قیراط. این عیار در ساورن، کروگراند و بسیاری از جواهرات هند و خلیج فارس رایج است.

آیا سکه طلای خارجی در ایران خریدار دارد؟

خریدار آن محدودتر از سکه بهار آزادی است و بسیاری از طلافروشی‌ها آن را بر اساس وزن و عیار قیمت‌گذاری می‌کنند. پیش از خرید، مسیر فروش را بررسی کنید.

آیا ارزش اسمی روی سکه اهمیت دارد؟

برای سکه‌های بولیون معمولاً نه. ارزش اسمی نمادین است و ارزش واقعی سکه را مقدار طلای خالص آن و قیمت روز طلا تعیین می‌کند.